عبد الرضا سالار بهزادى
28
بلوچستان در سالهاى 1307 تا 1317 قمرى ( فارسى )
قاجار را شامل است ؛ بقيهء نسخ خطى اين كتاب كه در تصحيح و چاپ نسخهء چاپى حاضر مورد استفاده قرار گرفتهاند ، در زمانهاى مختلف استنساخ گرديدهاند و به علت آنكه قديمترين آنها در زمان حكومت عبد الحسين ميرزا سالار لشكر فرمانفرما در كرمان و به دستور او نسخهبردارى شده ، نسخهبردار آن را به نام والى « سالاريه » نام نهاده و بقيهء نسخ به تبع نسخهء مذكور همه عنوان سالاريه را بر عنوان اصلى كتاب افزودهاند . در اين نسخ بعد از نسخهء اصلى در هريك وقايع بعد از 1209 تا زمان نسخهبردارى توسط نسخهبردار به متن اصلى افزوده شده و استاد باستانى پاريزى به حق وقايع بعد از 1209 در هرنسخه را « ملحقات تاريخ وزيرى » خواندهاند . اين ملحقات عموما از نظر سبك انشاء و تأليف نسبت به سبك مؤلف اصلى متفاوت و نيز صحت و گسترش ديد تاريخى آنها نمىتواند با ديد تاريخى مؤلف اصلى برابرى نمايد و حتى بسيارى از وقايع تاريخى يا به علت عدم اطلاع نسخهبردار يا به علت اغراض شخصى وى و يا بهرعلت ديگر تحريف شدهاند . منجمله آنچه كه به موضوع كتاب حاضر مربوط مىشود ، اطلاعات ارائه شده در مورد وقايع بلوچستان در ملحقات تاريخ وزيرى عموما ناقص و ناكافى و بعضا اشتباه و تحريف شدهاند . مقدمه و حواشى فاضلانهء استاد ارجمند باستانى پاريزى نيز هرچند سعى در رفع اين نواقص داشته است ، امّا نتوانسته همهء كمبودها و اشتباهات و تحريفات كتاب را بخصوص در مورد بم و بلوچستان مرتفع نمايد . 2 - جغرافياى كرمان تأليف احمدعلى خان وزيرى كرمانى ، به كوشش دكتر ابراهيم باستانى پاريزى ، ابنسينا ، تهران ، 1353 ، اين كتاب كه ظاهرا همراه با تاريخ كرمان تأليف همان مؤلف و به صورت مكمل يكديگر و احتمالا بنابر خواستهء محمد حسن خان اعتماد السلطنه در سالهاى 1291 تا 1293 به رشتهء تحرير درآمده و بعدا نسخههاى متعددى كه از آن تهيه شده ، در هرنسخه مطالب جديدى در مورد اوضاع وقت و مخصوصا دربارهء رجال وقت بدان افزوده شده است و استاد باستانى پاريزى با التقاط تمام نسخ موجود كتاب مورد معرفى را آماده نموده و به چاپ رسانيدهاند . اين كتاب كه علاوه بر اوضاع جغرافيايى ايالت كرمان - و نه بلوچستان - آن زمان به معرفى معاريف و سرشناسان بلاد مختلف اين ايالت مىپردازد ، به همين علت ميدان مناسبترى براى ابراز اغراض و نظريات خصوصى مؤلف دربارهء اين شخصيتها فراهم آورده است ، تا آنجا كه وى را گاهى حتى به تحريف واقعيات واداشته است . در مبحث مقدماتى كتاب حاضر در اين مورد به تفصيل سخن گفته شده است . 3 - سفرنامهء ژنرال سرپرسى سايكس يا ده هزار ميل در ايران ، ترجمهء مرحوم حسين سعادت نورى ، انتشارات لوحه ، تهران ، 1363 . اين كتاب سايكس از معتبرترين و قابل اعتمادترين ( از نظر ثبت و ترتيب وقايع ، نه تفسير علل و يا